Adalar Mahkemesi 1 Numaralı Sicil (H. 1178-1184 / M. 1764-1771) cilt: 75, sayfa: 39 Hüküm no: 11 Orijinal metin no: [2a-3] Bu defter İBB Kültür A.Ş. ve Medipol Üniversitesi Hukuk Fakültesi ortaklığı ile hazırlanmıştır. Görevi başında olan askeri ve mülki erkânın uymaları gereken kurallar hakkındaki ferman kaydı Ve ( ) ve ( ) mefâhirü’l-kuzât ve’l-ekârim, me‘âdinü’l-fezâil ve’l-mekârim kuzât ve nüvvâb -zîde fezâiluhüm- ve mefâhirü’l-emâcid ve’l-a‘yân yeniçeri zâbitleri -zîde abduhüm- ve mefâhirü’l-emâsil ve’l-akrân mütesellimler ve alaybeyleri ve sâir bi’l-cümle zâbitân -zîde kadruhüm- tevkī‘-i refî‘-i hümâyûn vâsıl olıcak ma‘lûm ola ki memâlik-i mahrûsemde zıll-i zalîl-i şâhânemde mutazallıl olan ibâdullahın umûr [ve] husûsları vaz‘-ı kadîmîsi üzere rü’yet ve icrâ-yı ahkâm-ı şerî‘at olunarak zu‘afâ ve fukarâ zîr-i cenâh-ı rahatında hoş-hâl olunmak üzere her kazâya Dersa‘âdetimden birer kādı veyâhud birer nâib nasb ve irsâl ve ecnâs-ı askerî tâifesini zabtına ve umûr-ı lâzımelerini görmekde kānûn-ı kadîm üzere ve ocakları tarafından zâbitân ta‘yîn ve bu vechile umûr-ı re‘âyâ ve askerî biribirinden mümtâz [2b] ve müstesnâ olduğuna binâen askerî ve re‘âyânın hukūkuna dâir olan husûslarını sâkin oldukları kazâ hâkimi görmeye memûr ve askerî tâifesinin umûr-ı şer‘iyeye dâir olmayan husûslarının nizâmı ve mahlûlâtının Dersa‘âdetime i‘lâmı ancak zâbitlerine maksûr ve zâbitân dahi ancak kendülere mahsûs olan neferâtın umûru husûslarını rü’yete ve nizâmlarını ve te’dîblerini? tahrîre mahrûr olmadıkları kā’ide-i kadîme-i Devlet-i aliyyemden olup hükkâmî-i şerî‘at olanların tevcîhi kendüye ilâmının mahsûs olan cihâddan mâ‘adâ kazâ-i âhardan olan da‘vânın bilâ-emr-i şerîf istimâ‘ından ve askerî kullarımın umûr-ı şer‘iyeden gayrı olan nizâmlarının ve mahlûlâtlarının i‘lâmlarında ve zâbitân dahi emirlerini havza-i zâbitlerinde olan neferâtın umûr-ı nizâmlarının tahrîrinde ve sâbık alaybeyler ze‘âmet ve tımâr arzından memnû‘ ve mahcûrlar iken Anadolu’nun sağ kolunda vâki‘ kazâlar kādıları ve nâibleri ziyâde akçe ihtilâs eylemek tama‘ı ile hâkim oldukları kazânın umûr-ı şer‘iyesine ve kendülere mahsûs olan cihâtın arzına kanâ‘at eylemeyüp âhar kazâda sâkin olan a‘yân-ı vilâyet ve re‘âyâ ve kocabaşılara isnâd-ı madde olundukda bilâ-tehâşi memûriyetlerine muhâlif ifk [ü] iftirâya mutazammın hilâf-ı şer‘-i şerîf taharrî ve tedkīk olunmamalarının eşirrâ yedlerine i‘lâmlar ve kezâlik hüsn-i hâl üzere sû-i hâllerini ve müfsid olanlarını hüsn-i hâllerini mu‘ayyen vakı‘ın hilâfına kâğıtlar verilüp ve sâbık alaybeyleri dahi fuzûlî tımâr ve ze‘âmet içün arzlar verüp eşirrâ dahi yedlerine verilen i‘lâmları tenfîz sevdâsıyla ibâdullahın bî-huzûr ve mağdûr olmalarına ve râbıta-i nizâm-ı mahâlle ge şenî‘adan zend-i ihtilâl ve harâbiyete ve fukarâ-yı ra‘iyyetin müşevveşü’l-hâl olmalarına bâ‘is ve illet ve bu harekât-ı şenî‘adan gayrı serhaddât muhâfızlarına memûr zâbitân ve ağavâtdan biri fevt oldukda mahlûl olan ağalığı ve eline verilen arzı ve neferât mahlûlü ağaları ve tımâr ve ze‘âmet mahlûlü alaybeyleri arzları ile tevcîh olunagelmiş iken bilâ-memûriyetle ve bilâ-fermân kuzât ve nüvvâb bu husûsa dahi müdâhale ve mugāyiri tavr-ı kadîm arz vermeye cesâret ve tavâif-i askeriyenin zâbitânı dahi zâbitlerine memûr olmadıkları neferâtının umûrlarına müdâhale ve vazîfeleri olmayan umûrda arz i‘tâ ile kā’ide-i mer‘iye-i kadîminin ihtilâline bâdî oldukları bu hâllere kesret üzere tevârüd eden i‘lâmlardan amed-şüd edenlerin ihbârlarından ma‘lûm-ı hümâyûnum olup [3a] bu mefâsidin def‘ u ref‘i esbâbına teşebbüs olunarak üslûb-ı kadîm üzere taht-ı zâbıta-i müstedime idhâl ve rabt olunmak emr-i mehîn ve vâcibü’l-müte‘ayyin imdi işbu emr-i şerîf-i vâcibü’l-imtisâle kâffe-i hükkâm ve zâbitân havâlîlerinde ba‘de’l-kırâ’e ve’l-işâ‘a cümle mehâkim sicillâtına sebt-i defter mazmûn-ı münîfi üzere ba‘de’l-yevm her kādı ve nâib ve kendü hâkim olduğu kazânın dâhilinde vâki‘ havâss ve evkāf ve ze‘âmet ve tımâr karyeleri re‘âyâsı ve ahâlîlerin umûr-ı şer‘iyesini zâbitleri ma‘rifetiyle hakk [u] adl üzere görülerek ve tevcîhleri kendü arzlarına mahsûs olan cihâtın sıhhatini i‘lâm ederek icrâ-yı ahkâm-ı şer‘iyeye ve ihyâ-yı kavânîn-i münîfeye mübâderet edüp tama‘-ı hâmma ve celb-i emvâl sebebiyle bilâ-fermân âhar kazânın umûrunu görmeye ve âhar kazâda sâkin ehl-i İslâm ve re‘âyâ haklarında i‘lâm vermeye [ve] kazâlarında ve mahlûl düşen yerlü ağalığını ve ze‘âmeti ve tımârları ve yerlü neferâtı esâmisini i‘lâm eylemekden ve ashâb-ı ağrâzın ifk ü bühtânlarına mebnî hüsn-i sîret üzere olanların sû-i hâllerini ve şekāvet üzere olanların hüsn-i evsâfını hilâf-ı vâki‘ tahrîrinde ve tavâif-i askeriyenin zâbitânı dahi kendülere mahsûs olan neferâtı zâbitiyle memûr olmadığı âharın neferâtı umûruna müdâhaleden ve vazîfeleri olmayan husûsu tahrîrden ve sâbık alaybeyleri dahi memûr olmadıkları ze‘âmet ve tımâra arz vermekden ve memleketi ihtilâle ilkā eylemekden cümleniz ziyâde hazer ve ittikā eyleyesiz şöyle ki istidâmiyeti matlûb-ı hümâyûnum olan nizâm-ı merkūma mugāyir bundan sonra siz ki kādılar ve nâiblersiz kâğıdlarınız zuhûr eylemek ve siz ki zâbitânsız neferâtınızdan gayrı âhar zâbitin umûr-ı nizâmına müdâhaleniz istimâ‘ olunmak lâzım gelir ise özr-i cevâbınız ısgā ve azliniz ile iktifâ olunmayup ibreten ve mev‘ızaten şenâ‘at-i mezbûru irtikâb eden kādı ise ismi cerîde-i rûznâmçeden hakk ve eğer nâib ise niyâbetden azl ve eğer zâbitândan ise muhkem te’dîb ve tenkîl olunacağınızı muhakkak ve mukarrer bilüp ona göre âkıbet-kârı te’emmül ve tefekkür ile basîret ve intibâh üzere amel ve hareket ve ser-i mû hilâfından ihtirâz ve mücânebet eylemeniz bâbında fermân-ı âlîşânım sâdır olmuşdur buyurdum ki mübâşir ta‘yîn olunan sadrıâzam ağalarından kıdvetü’l-emâsil ve’l-akrân el-Hâc Ahmed -zîde kadruhû- vusûl buldukda bu bâbda vech-i meşrûh üzere şeref-yâfte-i sudûr olan fermân-ı vâcibü’l-ittibâ‘ ve lâzimü’l-imtisâlimin mazmûn-ı itâ‘at-makrûnu ile âmil olup hilâfından be-gāyet hazer ve mücânebet eyleyesiz şöyle bilesiz alâmet-i şerîfe i‘timâd kılasız. Tahrîren [fî] Receb-i şehr-i evâhir sene tis‘a ve seb‘în [ve mi’ete ve elf].